de braaklanden – tussen.tijd

Natuur en erfgoed kun je niet los van elkaar zien, toch is dat precies wat we in Vlaanderen doen.
Vlaanderen hanteert een strikte scheiding tussen natuur en erfgoed. Dat bemoeilijkt het behoud en de uitbouw van een kwaliteitsvol landschap, schrijft Guido Tack in een opinie voor De Standaard (pdf)

Living apartment together van NTGent en theatergezelschap Berlin wordt een zoveelste voorstelling met een flatgebouw in de hoofdrol. Wat fascineert theatermakers zo aan de sociale hoogbouw?
Een woonblok als stad in het klein

‘Er komt telkens weer braakland vrij en het verdwijnt ook telkens weer. Ik vind het interessant om daarin te werken: even een ruimte waar je iets nieuws en experimenteels kunt doen, en dan mag dat weer weg. En dan kan er weer iets anders gebeuren.’
Community artist Sara Dandois is een artistieke nomade die braakland tot leven wil brengen en er een gemeenschap rond bouwen, om dan weer verder te trekken naar een volgende site.

De kwetsbaarste plek van Europa – Johan de Boose bezocht enkele jaren geleden de kloof van Suwałki, de corridor die Wit-Rusland, Litouwen, Polen en de Russische exclave Kaliningrad verbindt. Je kon toen in de verte de rupsbanden al horen. Maar hij kwam er ook terecht in ‘Borderland’.
Het landhuis van dichters, Kantianen en kosmopolieten op de Pools-Litouwse grens heet Borderland, en iedereen die de Europese gedachte genegen is kan er terecht. Het is een idealistisch bolwerk, opgetrokken van poëzie en humanisme, bestemd om de stormram van de politiek tegen te houden. Daar geloven wij namelijk in, al is het almaar minder.
‘Het woord “borderland”’, zegt auteur en initiatiefnemer Krzysztof Czyzewski, ‘wordt meestal gebruikt om een landstrook aan te duiden die het ene territorium van het andere scheidt. Maar dat is niet onze definitie. Borderland is niet zomaar een plaats in Europa, maar een ethische vrijplaats, een plek van de traditie. Een bewoner van borderland stond in het verleden bekend als tolerant, empathisch, van gemengde afkomst, voorzichtig patriottisch, immuun voor nationalistische fobieën, meertalig, nieuwsgierig, open en tegelijk gehecht aan zijn thuis. Zo was het leven vroeger, maar later werd alle openheid genegeerd, vergeten of uitgeroeid. Dit huis moet de plaats zijn van een wedergeboorte.’
De corridor van Suwalki: de achilleshiel van Europa

‘Als onze overweg sluit, snijdt een ijzeren gordijn het dorp in tweeën’
Infrabel wil de komende jaren zo veel mogelijk spoorwegovergangen sluiten, om ongevallen te voorkomen en kosten te besparen. Die ambities dreigen de lokale mobiliteit te verstoren. ‘Ik zal opnieuw vaker mijn auto moeten gebruiken.’
In de Nelekouter in Zottegem sneed Infrabel een straat in twee door een overweg te sluiten. Nog in Zottegem ligt de toekomst van alle acht overwegen in de gemeente in het vuur. Aan drie daarvan in deelgemeente Leeuwergem zou geen alternatief komen. In Oudenaarde ligt de afschaffing van een overweg aan het station van deelgemeente Eine op tafel. In Destelbergen ondertekenden 600 bewoners een petitie. Ook in Langdorp, Evergem en Beverlo zijn er verhitte discussies. In Zwalm, waar zes overwegen zijn, zou Infrabel er vier sluiten, slechts een daarvan krijgt een alternatief. De Standaard nam een kijkje.

Niet meer naar de natuur
Dichter Paul Demets schreef in opdracht van internationaal literatuurhuis Passa Porta een korte mijmering over Natuur en natuur.
(…) “Ik heb veel weiden gezien waar vroeger koeien op graasden. Nu zijn dat netjes afgezoomde percelen waar paarden op hun zondagse ruiters wachten. Ik heb industriële landbouwbedrijven bezocht. Ze lijken fabrieken. Ik heb de reusachtige wieken van windmolens zien bewegen. Ik heb de wandelpaden gevolgd in beschermde gebieden, goed van informatieborden voorzien. Ze boden mij uitleg over de geschiedenis van het grotendeels verdwenen landschap. Ik leerde dat er autochtone bomen en struiken werden geherintroduceerd. Ik heb de Natuur daar niet gevonden. Niet meer. Maar wel veel elementen van de natuur. Gelukkig maar.”
Er rest ons nog het vertellen. Het hervertellen, eerder. Re-narratie van de re-natuur. Door een betrokken ooggetuige te zijn die zich met alle objecten rondom ons – planten, dieren, mensen, betonnen muren, verroest staal, lege olievaten – identificeert. Volgens de Franse psychoanalyticus en filosoof Félix Guattari in zijn boek Les Trois écologies (1989) is ‘ecosofie’ noodzakelijk: een denkkunst en een handelswijze die een alternatieve manier van ervaren bieden, waardoor we ons op een nieuwe manier tot de omgeving kunnen verhouden. Daar wil ook ik hier voor pleiten.” (pdf)

Ruimtelijk afval
Vlaanderen staat vol met afgedankte constructies. Ons landschap is bezaaid met leegstaande loodsen en bedrijfsgebouwen, vervallen fabrieken, kazernes, stationsgebouwen of hoeves. Ontelbaar zijn de verlaten parkings of industrieterreinen, werkloze bruggen, wegen en vliegvelden, nooit afgewerkte woningen, in onbruik geraakte waterbekkens, dancings, hotels of maneges. Er spreekt nonchalance uit. Hans Leinfelder, hoofddocent Ruimtelijke Planning van de KU Leuven, noemt het in De Standaard “ruimtelijk afval” en pleit voor opruiming. — Hier blijft ruimtelijk afval gewoon staan
Overschot van gelijk. En toch is het soms moeilijk afscheid nemen van dit soort nutteloos geworden bouwwerken.

‘We zijn onze dorpen in ijltempo aan het verknoeien’
We moeten dichter bij elkaar gaan wonen. Het perverse neveneffect van die mantra is dat onze dorpen volgebouwd worden met appartementen. Na het platteland helpen we nu ook de gemeentekernen om zeep. Met verdichting als schaamlap. De Vrienden van de Zwalmse Dorpen ijveren voor een kwalitatieve invulling van lokaal erfgoed: ‘We willen niet dat streekidentiteit wordt vervangen door eenheidsworst.’ — De Standaard (pdf)
Lees de volledige reeks over Betonwoede

7 eenvoudige ingrepen in de publieke ruimte kunnen ons op een positieve manier met de buurt verbinden
Je kunt huizen naast elkaar zetten, maar daarmee creëer je nog geen warme buurt. Hoe dan wel? Door de bewoners uit hun huizen te lokken. Van plekken waar je mag vertragen, tot ruimte voor feesten en betere straatnamen. De Standaard verzamelde zeven ideeën voor een warmere buurt. Eenvoudige ingrepen in de publieke ruimte die ons op een positieve manier met de buurt verbinden.

Maak het menselijk (en creëer voldoende ruimte waar mensen kunnen rondhangen)
Vereenvoudig verplaatsingen (en de belangrijkste gebruiker van de straat is de voetganger)
Houd rekening met de seizoenen (zodat inwoners veranderingen in de natuur ook kunnen beleven)
Zet in op lokale voeding (en geef elke bewoner de kans om zelf met de handen in de aarde te wroeten)
Creëer meer openbare ruimte (en versterk het gemeenschapsgevoel)
Laat plekken zichzelf uitleggen (en geef plaatsen een identiteit)
Laat mensen thuiskomen